Değerli dostlar; Fatih Karagümrük, Sulukule semtindeyiz. Sulukule Roman Kültürünü Geliştirme ve Dayanışma Derneği Başkanı Şükrü Pündük Bey’le söyleşimize devam ediyoruz.
Romanların kendilerine ait bir dili var mı ve bu dile ne denmektedir?
Tabii ki bir Roman dili var. Roman dili olarak da Türkiye'de Romanes konuşulur. Ama bizler biliyorsunuz ki işte polis salahiyet kanunlarında geçen kelimeler yüzünden atalarımız, büyüklerimiz ‘’Roman olduğunu söyleme, Romanca konuşma, sakın bunu söyleme, seni alırlar, götürürler.’’ diye bize hep söylerlerdi.
Korkutmuşlar yani açıkçası.
Asimile edildik. İçimizde asimile edildik, ailelerce kimse söylemesin diye. Ama bunu İstanbul'un dışında, daha başka semtlerde, gizli kalan yerlerde konuşulan dil hâlâ vardır. Bugünümüzde de vardır.
Bu dile Romanes deniyor, diyorsunuz.
Evet, Romanes dili. Romani ya da Romanca diyorlar veya Romanes diye geçer. Bu şekilde konuşuluyordu. Biz Osmanlı kültürüyle büyüdüğümüz için bu dili konuşamadık. Ama bazı kelimelerini anlıyoruz ve biliyoruz.
Dünya’da Romancanın resmi dil olarak kabul edildiği bir yer var mı?
Evet, var. Kuzey Makedonya’nın başkenti Üsküp’e bağlı Suto Orizari beldesinde Romanca, Makedoncayla birlikte resmî dil olarak kabul ediliyor. Zaten burada yaşayan nüfusun büyük çoğunluğu Romanlardan oluştuğu için günlük yaşamda da Romanca konuşuluyor. Buranın bir başka önemli özelliği ise, tamamı Romanca yani Çingene dilinde çekilmiş ilk film olma özelliğini taşıyan “Çingeneler Zamanı” filminin bazı sahnelerinin burada çekilmiş olması. Bu yönüyle Suto Orizari, Roman dili ve kültürü açısından da sembolik bir yere sahip.
Romanes dilindeki bazı kelimelerin Türkçelerini söyleyeceğim. Sizden de Romancısını yani Romanes dilindeki karşılığını isteyeceğim. Para veya bahşiş anlamında kullanılan kelime nedir?
Levan
Roman olmayan kişiye ne denir?
Gaco
Sözü geçen veya paralı kişiye...
Zagon denir.
Tanınmış, bilinen birisine ne derler?
Agalı
Yağmur...
İbrişim
Büyük, ensesi kalın, zengin ve nüfuzlu adam anlamındaki kelime nedir?
Baro
Genç erkek, delikanlı birine ne denir?
Çavo
Sarhoşluk ya da sarhoş anlamında...
Matiz denir.
İçki içmek ya da beter şeyleri içmek anlamında...
Piiz ya da piyiz
Kaba adam nasıl ifade edilir?
Mangol ya da hır diyorlar.
Meret kalsın kafam diye bir kelime var. Bu ne anlama geliyor?
Herkes bunu böyle söylüyor. Allah belanı versin. Kafan kalsın tırın altında gibi böyle.
Zengin, güzel, yakışıklı anlamında kullandığınız bir kelime var.
Mazin ya da mazın
Uyumak ve uykuya ne denir?
Başlo ya da paşto
Değersiz, çirkin, dandik anlamına gelen bir kelime.
Kofti
Çaktırma, belli etme anlamında...
Alıkma
Kadına Romancada…
Gaci
Aptal anlamındaki kelime…
Mango deniyor ama mango aslında başka türlü de geçiyor.
Vur, iste, laf at anlamında kullandığınız kelime.
Uçlan yani al demek.
Güzel arabaya ne diyorsunuz?
Mayın ya da mazin.
Güzel anlamında kullanılan kelimeydi zaten.
Güzele laço derler bizde. Güzele bir de şukar derler. Çok güzelse but şukar derler.
Nasılsınız, nasıl dersiniz?
Sarı sinan
İyiyim diye nasıl cevap verirsiniz.
Laço
Suya ne dersiniz?
Pani, rakıya da tari derler.
Kaç, git, defol, uzaklaş anlamındaki kelime.
Naş
Çocuk anlamındaki kelime.
Pale, Çingene palesi gibi.
Kavga, gürültüye ne denir?
Çingar, çıngar, cıngar
Para, ücret anlamındaki kelime.
Mangi ya da mangiz
Kadın gibi hareket eden kadınlaşmış erkek.
Şorolo
Hem kadın hem de kız kardeş anlamındaki kelime nedir?
Mare
Yaramaz veya şımarık çocuğa ne dersiniz?
Şopar
5. bölümün sonu
