'Yapay Zeka sorgusu 1 damacana su tüketiyor'

Yapay zeka teknolojilerinin çevreye verdiği etkiler hakkında konuşan Doç. Dr. Bilal Babayiğit, yapay zeka sistemlerinin sanılandan çok daha fazla su harcadığını belirterek, Yapay zekanın bulutta çalışıyor gibi gözükmekle beraber arka planda devasa veri merkezleri ve fiziksel makineler üzerinde çalıştığını ve bu sürecin dünyayı büyük bir su tüketimi sorunuyla karşı karşıya bırakabileceğini belirtti.

Yapay zekanın bilinçli kullanılması gerektiğine değinen Bilgisayar Mühendisliği Bölümü ve Yapay Zeka Araştırma Grubu Öğretim Üyesi Doç. Dr. Bilal Babayiğit, 'Yapay zeka her ne kadar bulut tabanlı çalışıyor gibi görünse de arka planda devasa veri merkezlerindeki fiziksel makineler üzerinde işlem yapmaktadır. Yaz sıcağında nasıl suya ihtiyaç duyuyorsak, yüksek işlem gücü gerektiren bu makinelerde de ciddi bir soğutma ihtiyacı doğmaktadır. Bu makineleri soğutmak için kullanılan devasa su kulelerinde, suyun büyük miktarlarda buharlaşması söz konusudur. Örneğin; 100 kelimelik bir e-posta gönderdiğinizde veya Gemini, ChatGPT, Claude gibi büyük dil modellerine 15-20 soruluk kısa bir sorgu dizisi yönelttiğinizde yaklaşık yarım litre su harcanmaktadır. Bir makale hazırlatmak için yapılan sorgular sonucunda ise yaklaşık bir damacana kadar su tüketilmektedir. Bu tüketim hem sistemin kendi çalışmasından hem de bu sistem için gereken enerjinin sağlandığı termoelektrik santrallerindeki dolaylı kullanımdan kaynaklanmaktadır. Bu şekilde sorgularda da yüksek su tüketimi, yani o arka planda çalışan veri merkezlerindeki makinelerin çalışmasında büyük dil modelleri kullanıyor ve yüksek hesaplama yaptığı için çok su tüketiyor. Gereksiz şeylerle değil ama son derece mantıklı cümlelerle ve az sorgularla çalışırsak daha iyi olur. Bu duruma dünya genelindeki tüm yönetimlerinin ve belediyelerin dikkat etmesi gerekmektedir. Yazılımcılar olarak bizlerin, işlemciyi yormayacak şekilde optimize edilmiş 'verimli kodlar' yazmamız büyük önem taşımaktadır; çünkü işlemcinin fazla yorulması, daha fazla soğutma ve dolayısıyla daha fazla enerji ve su tüketimi demektir. Tek bir veri merkezinin harcadığı su miktarı, yaklaşık 700 ailenin yıllık su tüketimine eşdeğerdir ve dünyada bu merkezlerden yüzlerce bulunmaktadır. Şirketlerin, gerçek su tüketim verilerini kamuoyuyla daha şeffaf bir şekilde paylaşması gerekmektedir. Gelecekte büyük su krizleriyle karşılaşmamak için yerel çözümler de üretilmelidir. Yerel çözümlerde de belediyeler ve ülkeler; atık suların değerlendirilmesi, yağmur suyu toplama sistemlerinin kurulması ve veri merkezlerinden açığa çıkan ısının toplumda ısıtma enerjisi olarak kullanılması gibi önlemler alabilirler. Su tüketiminin raporlanması oldukça önemli ve su seviyelerini de ne kadar kullandıklarını bildirmeleri gerekli ki tam doğru şekilde veri verebilsin. Sonuç olarak, yapay zekaya sorduğumuz her soruda aslında dünya kaynaklarından 'bir yudum' almış oluyoruz. Bu teknolojiyi sadece hızlı değil, aynı zamanda tasarruflu ve bilinçli kullanmalıyız. Gereksiz sorgulardan kaçınarak, mantıklı ve öz cümlelerle işlem yapmak kaynaklarımızı korumamıza yardımcı olacaktır' şeklinde konuştu.