6 Şubat 2023 tarihinde sabah saat 4:17’de Pazarcık (Kahramanmaraş) merkezli, 7.7 Mw büyüklüğünde şiddetli bir deprem ile uyandık. Artık bu saatten sonra da bir daha da uyuyamaz olduk.
Kahramanmaraş’ın geçmiş yıllardaki deprem etkinliğini araştırdığımızda, karşımıza iki kayıt çıkmaktadır. Bunlardan birincisi; 1114 Maraş Depremi’dir. 29 Kasım 1114 günü sabahın erken saatlerinde 7.4 Mw veya daha büyük olduğu tahmin edilen deprem, Maraş’ın tarihi kayıtlarında ve deprem kataloglarında yerini almaktadır. Depremler hakkında büyüklük kavramı 1900’lü yıllardan sonra ölçülmeye başladığı için Maraş depremi Mercalli Şiddet Ölçeği’ne göre değerlendirilmekteydi. Maraş, o dönemde içinde büyük bir Hristiyan nüfus barındıran önemli bir kent merkezi konumundaydı. O dönemin kaynaklarına göre deprem nedeniyle şehrin tamamen göçük altında kaldığı rivayet edilmektedir. Yine o döneme ait kayıtlara göre şehirde yaşayan hiç kimsenin depremden sağ olarak kurtulamadığı ve Maraş'ta yaşayan yaklaşık 40 bin kişinin öldüğü, Maraş şehrinin şehrin kendi halkına mezar olduğu şeklinde rivayetler söz konusudur.
Maraş’ta meydana gelen ikinci büyük deprem ise 1513 Maraş Depremi’dir. 28 Mart 1513 tarihinde, 7.4 Mw büyüklüğünde olduğu düşünülen deprem Maraş'ın 77 km batısında olmuştur. Bahse konu deprem Doğu Anadolu Fay Zonu, Pazarcık Segmenti üzerinde meydana gelmiş ve Dulkadiroğulları Beyliği'nin başkenti olan Elbistan’ı ve yakın civarını yıkıma uğratmıştır.
1114 ve 1513 Maraş depremlerinden sonra Doğu Anadolu Fay Zonunun Pazarcık Segmenti üzerinde uzun bir süre deprem meydana gelmedi. Doğu Anadolu Fay Zonunun farklı segmentlerinde 1789, 1822, 1866, 1872, 1874, 1875, 1893, 1871, 2003 ve 2020 yıllarında depremler olmaya devam etti. Bu süreçte Amanos ve Erkenek Segmentleri arasında kalan Pazarcık Segmentinde deprem olması bekleniyordu ama olmuyordu. Deprem oluşturmayan Pazarcık Segmenti önemli bir sismik boşluk olarak değerlendiriliyordu. Bu Segment üzerinde 1114 yılında 7.8 Mw ve 1513 yılında da 7.4 Mw büyüklüğünde depremler olmuştu. 1513 Yılı depreminden 2023 yılına kadar tam 510 yıl geçmiş ve bu süre içinde deprem olması bekleniyordu. 500 Yılı aşkın süredir Pazarcık Segmenti üzerinde yıkıcı nitelikte bir depremin olmaması, bu segmentin yakın gelecekte büyük bir deprem üretme potansiyelini gittikçe artırıyordu.
Pazarcık Segmenti üzerinde bir deprem olacağını ülkemizdeki akademik kuruluşlar ile akademisyen kadroların birçoğu biliyordu. Üstelik bu durumu raporlarına da yansıtmışlardı bile. İşte size bir tespit.
2020’ li yıllarda her ilin afet riskini ortaya koyabilmek ve riski azaltmak için İl Afet Risk Azaltma Planları (İRAP) adıyla çalışmalar başlatıldı. Gaziantep ilinin de deprem riski bütün yönleri ile ortaya konmuş, 1114’ de 7,8 Mw ve 1513’ de 7,4 Mw büyüklüğünde deprem üreten Pazarcık Segmentinin kırılması durumunda 7,4 Mw ve üzeri büyüklükte deprem üretebileceği raporlarla ortaya konmuştu. (Kaynak; Gaziantep İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü, İRAP 2022 Yılı Raporu).
Pazarcık Segmentinin minimum 7,4 Mw büyüklüğünde deprem üretebileceği bilinmesine rağmen deprem öncesi alınan bir tedbir maalesef yoktu. Varsa da kayda değer değildi.
Üzülerek söylüyorum bizim insanımız depremle ilgili soruları sadece merakını gidermek için soruyor.
Deprem olacak mı, nerede olacak, kaç büyüklüğünde olacak, benim evim depremden etkilenecek mi, bu fay aktif mi pasif mi, ama bu fay uzun süre deprem üretmiyormuş? Gibi sorular ile vakit öldürüyorduk. Peki ya sonrası? Sonrası yok. Alınan bir tedbirde yok. Gaziantep için hazırlanana İRAP raporunda olduğu gibi.
İRAP raporunda; Doğu Anadolu Fay Zonunun en uzun süredir deprem üretmeyen Gölbaşı-Türkoğlu Segmetinde (Pazarcık Segmenti) Mw=7.5 büyüklüğünde deprem meydana geldiği kabulü yapılmış ve depremin merkez üssü Kahramanmaraş İline bağlı Pazarcık İlçe sınırları içerisinde olacağı kabul edilmiştir. Ve sonrası 6 Şubat 2023. Pazarcık Segmenti üzerinde 7.7 Mw büyüklüğünde deprem. 9 Saat sonra Çardak Segmentinde 7.6 Mw büyüklüğünde yine deprem.
Nihayetinde; İRAP Raporları şehirdeki tüm riskleri ortaya koymak ve risk azaltmak için önemli bir çalışmaydı. Gaziantep ilinde İRAP’ a katkı verenler doğru bir senaryo oluşturmuşlar. 6 Şubat depremlerinden sonra İRAP çalışmalarının yeniden güncellemesi gerekiyor. Güncellenecek yeni versiyonu, il afetlerini ortaya koymanın yanında yılda birkaç defa yapılacak tatbikatları da kapsamalıdır. Afet risklerinin ortaya konması ve gerekli tedbirlerin alınması noktasında deprem öncesi çalışmalar hayati öneme sahiptir.
Doğal olayları, kendi elimizle doğal afete dönüştürmeyelim…
[email protected], facebook@adnanevsen, instagram@AdnanEvsen, youtube@adnanevsen4936, X@EvsenAdnan,
