Bir önceki yazımızda Kayseri’de meydana gelen önemli depremlerden (1072 ve 1205 yılı depremleri) bahsetmiştim. Bu makalede ise 6 bin yıllık geçmişi olan ve şehirde ağır tahribatlara sebep olan 1335 yılı depreminden bahsedeceğim.
21 Ağustos 1335 tarihinde Kayseri merkezli bir deprem meydana gelmiş ve şiddeti VI (6) olarak değerlendirilmiştir (Ambraseys, 2009; Başarır-Baştürk ve diğerleri, 2017).
1335 Tarihinde Kayseri’de meydana gelen depremin hasara yol açtığına dair bir takım kanıtlar elde edilmiştir. Modern dönemde tarihçi olan bir yazar tarafından bu bilgiler not edilmiştir (Kuran, 1969). Bu bilgilerde, Küllük (Kölük) Caminin (günümüzdeki adıyla Güllük Cami) 21 Ağustos 1335 - 9 Ağustos 1336 tarihlerine tekabül eden bir zaman diliminde depremle yıkıldıktan sonra onarıldığı veya yeniden yapıldığı ile ilgili bilgiler içerdiği ifade edilmiştir. Bu bilgiler güvenilir bir kanıt olarak tanımlanamasa da, Güllük Camisinin depremde yıkılması Kayseri'nin modern tarihinde kaynak gösterilmeden verilir (Palamutoğlu 1987). Yerel bir Rum kaynağında da ima edilen ve 1334 yılında restore edilen bölgede bulunan ve adı belirtilmeyen bazı Rum kiliselerine atıfta bulunulmaktadır. Ancak meydana gelen hasarların nedeni belirtilmemiştir (Levidis, 1885).
Gülük Camisi ve duvarlarında yapılan incelemelerde 1210 yılında onarılan ve 1335 depreminden de etkilenen Güllük (Küllük, Kölük, Gülük) Camisinin duvarı farklı zaman dilimlerinde üç farklı kayaç çeşidi ile onarıldığı görülmektedir. Güllük Camisinin duvarlarındaki farklı zaman dilimine ait kayaçlardan hareketle bazılarının depremden kaynaklı onarım olabileceği değerlendirilmektedir. (Akyüz S.). Camii girişindeki kitabede ise 1335 yılı depreminden hasar gördüğü ve onarıldığından bahsedilmektedir.
Bunlara ek olarak Küllük Camisi adını, 21 Ağustos 1335 - 9 Ağustos 1336 tarihleri arasında meydana geldiği düşünülen depremde yıkıldıktan sonra onu tamir ettiren Şemseddin'den almıştır (ref 52 H. Edhem, 1915, 'Kayseri Şehri' 32). Bir kitabede caminin 1210 yılında onarıldığından bahsedilmiştir (Kuran, 1969).
Netice olarak Gülük Camisinin 1334 yılında restore edilmesi de depremler ile ilgili olabileceği tartışmasını gündeme taşımaktadır. Ancak 1334 yılında gerçekleşen restorenin 1335 yılında olan deprem ile ilgili olamayacağı düşünülmektedir. Başka sebepler yüzünden restore edilmiş olabilir. Bir yapının depremden kaynaklı restoresi söz konusu olduğunda deprem tarihinin daha önce olması gerekir. Zira 1335 de olan depremden dolayı 1334 yılında restore edilmesinin doğru olmadığı düşünülmektedir.
Gülük Camisi 1335 tarihinde meydana gelen deprem sonucu veya başka sebepler yüzünden 1335 yılında ikinci defa Alemuddin oğlu Külek tarafından onartılmıştır. Onarım ile beraber cami için düzenlenen vakfiyesinde birçok arazi caminin giderlerini karşılamak amacıyla camiye vakfedilmiştir. Bu vakıfnamede medreseden bahsedilmemektedir. Bunun muhtemel sebebi, deprem ile yıkılmış olan medresenin onartılmayarak bir bölümü ile cami harimi içine dahil edilmiş olabileceğidir. Bu durumda medrese 1335 yılından sonra bir daha kullanılmamıştır.
Ancak 1970’li yıllarda yapılan restorasyon çalışmalarında cami içinde sondaj çalışmaları ve araştırmalar yapılarak toprak altında kalan bölümler ortaya çıkartılmıştır. Bu şekilde medresenin varlığı anlaşılabilmiştir.
Yapılan değerlendirmelerde 1335 yılında VI (altı) şiddetinde gerçekleşen depremin günümüzdeki merkez üssünün Hacılar ilçe merkezine 875 metre mesafede, Çiftlik Caddesi ve Camii Sokağı olabileceği şeklinde yaklaşım sağlanmıştır.
Kayseri’de gerçekleşen 1335 tarihli depremin şiddeti bilim insanlarının yapmış olduğu araştırmaya göre VI (altı) olabileceği değerlendirilmektedir. 1335 Tarihli Kayseri Depreminin büyüklüğü günümüzde AFAD tarafından da kullanılan dönüşüm tablosuna göre 5,1 Mw büyüklüğünde olabileceği değerlendirilmektedir.
Doğal olayları, kendi elimizle doğal afete dönüştürmeyelim…
[email protected], facebook@adnanevsen, instagram@AdnanEvsen, youtube@adnanevsen4936, X@EvsenAdnan,
Not: Yazının hazırlanmasında;
“Kayseri Yöresi Diri Faylarının Aktif tektonik ve Paleosismolojik Özellikleri Orta Anadolu Türkiye” MTA, Ankara, 2024.
“Orta Anadolu Fay Zonunun Kayseri Civarındaki Eski Deprem Aktivitesi” adlı yayınlardan faydalanılmıştır.
