Faslı Bir Sosyologun Gözünden Kayseri'deki Göç Gerçeği: 'Kesişen Yollar'

İnceleyen: Vedat ÖNAL

İnsanoğlunun yeryüzündeki serüveni, aslında bitmeyen bir yolculuktur. Bazen bir su gibi kendi yatağında akar, bazen de köklerinden kopan bir çınar yaprağı gibi rüzgârın önünde savrulur. Ancak adı ne olursa olsun; ister "göç" densin ister "iltica", bu hareketlilik sadece bedenlerin bir coğrafyadan diğerine taşınması değildir. Göç; anıların, acıların, umutların ve en önemlisi "kalplerin" yer değiştirmesidir.

Suriye'de 2011 yılında başlayan ve modern tarihin en büyük insanlık trajedilerinden birine dönüşen kriz, milyonlarca insanı komşumuzdan "kardeşimize", sınırın ötekin yanından "evimizin içine" taşıdı. Peki, aradan geçen 14 yılda ne oldu? Sadece nüfus mu arttı, yoksa ruhlarımız mı genişledi?

Medeniyetin Burçları Yayınları tarafından neşredilen, MESBAM Kitaplığı’nın 7. ve Tez Kitapları Serisi’nin 7. eseri olan "Kesişen Yollar: Kayseri'deki Suriyeliler Örneğinde Toplumsal Dinamikler ve Tarihî Arka Plan", işte bu devasa sorulara Kayseri özelinde cevap arayan bir başucu eseri. Faslı genç araştırmacı Hassan Et-Talib’in kaleme aldığı bu çalışma, Sahabiye ve Küçük Mustafa mahallelerinin dar sokaklarında yaşanan büyük sosyolojik dönüşümü mercek altına alıyor.

ALİ DURSUN’DAN BİR MEDENİYET MANİFESTOSU: "TAKDİM"

Kitabın henüz ilk sayfalarında, Medeniyetin Burçları Derneği Başkanı Ali Dursun’un kaleme aldığı "Takdim" yazısı, okuyucuyu salt akademik bir metinle değil, bir "medeniyet manifestosu" ile karşılıyor.

Ali Dursun, göçü tanımlarken şu sarsıcı ifadeleri kullanıyor: "Göç, insanın hem yurdundan hem de kendinden bir parça koparak ayrılmasıdır. Ve çoğu zaman ardında bıraktığı sadece bir ev, bir tarla değildir; bir şehrin sabahıdır, bir mezarın sükûnetidir, bir çocukluğun kaybolmuş kokusudur."

Bu yaklaşım, eserin ruhunu özetliyor. Kitap, Suriyeli sığınmacıları bir "sorun yumağı" veya "istatistiki veri" olarak görmeyi reddediyor. Onları; Malazgirt’ten, Balkanlar’dan, Kafkasya’dan bu topraklara sığınan ecdadımız gibi, tarihin akışı içinde kader birliği ettiğimiz "yol arkadaşları" olarak tanımlıyor. Ali Dursun’un, İslam medeniyetinin kurucu unsuru olan **"Ensar-Muhacir Kardeşliği"**ne yaptığı vurgu, kitabın sadece bugünü değil, tarihsel ve inançsal kodlarımızı da referans aldığını gösteriyor. Kayseri’nin "Makarr-ı Ulema" (Alimler Şehri) ve ticaretin kavşağı olma özelliği, bu misafirperverliğin tarihsel zeminini oluşturuyor.

SAHABİYE VE KÜÇÜK MUSTAFA MAHALLELERİNDE BİR SOSYOLOJİ LABORATUVARI

Kitabın en çarpıcı yönlerinden biri, teoriyi pratikle buluşturduğu saha çalışmalarıdır. Faslı yazar Hassan Et-Talib, "masa başı" bir akademisyenlik yapmak yerine, Kayseri’nin kalbi sayılan Sahabiye ve Küçük Mustafa mahallelerine iniyor. Bir Kuzey Afrikalı olarak, hem Suriyeli göçmenlerin Arapça dil dünyasına hâkim olması hem de Türk kültürünü yakından tanıması, ona eşsiz bir gözlem avantajı sağlıyor.

Chicago Okulu’nun ünlü sosyoloğu Robert Park’ın "İnsan Ekolojisi" teorisini (Rekabet, Çatışma, Uyum, Asimilasyon) Kayseri’ye uyarlayan yazar, Vedat Önal olarak incelediğim bu eserde şu can alıcı tespitleri yapıyor:

1. Rekabetin İki Yüzü: Kitapta, Suriyeli esnaf ile yerel esnaf arasındaki ekonomik rekabet tüm çıplaklığıyla anlatılıyor. Ancak bu rekabetin sadece bir "ekmek kavgası" olmadığı, aynı zamanda göçmenlerin "Ben de buradayım, üretiyorum, yük değilim" deme şekli olduğu vurgulanıyor.
2. Eğitimde Sessiz Devrim: Suriyeli çocukların okullardaki uyum süreçleri, dil bariyerini aşma çabaları ve Türk akranlarıyla kurdukları (bazen gerilimli ama çoğu zaman öğretici) ilişkiler, geleceğin Türkiye'sinin ipuçlarını veriyor.
3. Sosyal Gettolar mı, Kaynaşma mı?: Yazar, Küçük Mustafa Mahallesi'nin adeta "Küçük Halep"e dönüşmesini, dükkan tabelalarından mutfak kültürüne kadar değişen dokuyu tarafsız bir gözle analiz ediyor. "Uyum"un tek taraflı bir dayatma değil, karşılıklı bir etkileşim süreci olduğunu, Türk toplumunun da bu süreçte dönüştüğünü cesaretle ortaya koyuyor.

ATLAS OKYANUSU’NDAN ERCİYES’E: BİR YTB BAŞARISI

Bu kitabı elinize aldığınızda, sadece yazılanları değil, "yazanı" da takdir etmeniz gerekiyor. Hassan Et-Talib, Atlas Okyanusu kıyısındaki Fas’tan kalkıp Kayseri’ye gelen ve Medeniyetin Burçları Derneği’nin Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı (YTB) ile 10 yılı aşkın süredir başarıyla yürüttüğü "Uluslararası Öğrenciler Akademisi" projesinde pişen bir isimdir.

Ali Dursun’un takdimde belirttiği gibi; "Bizim bu gençlere yaklaşımımız, onlara sadece bir diploma kazandırmak değil; onlara kendi medeniyet kökleriyle barışık, özgüven sahibi ve yaşadığı topluma değer katan 'köprü şahsiyetler' olmaları yönünde bir vizyon sunmaktır."

Hassan Et-Talib, bu vizyonun somutlaşmış halidir. Faslı bir gencin, Türkiye’nin en karmaşık sosyal meselelerinden birine akademik bir yetkinlikle eğilmesi, Kayseri’nin "ilim şehri" vasfının hala canlı olduğunun ispatıdır. Bu kitap, Türkiye’nin misafir ettiği uluslararası öğrencilerin, ülkelerine döndüklerinde veya burada kaldıklarında nasıl birer "bilim ve kültür elçisine" dönüştüklerinin en parlak kanıtıdır.

SONUÇ: VİCDANLARA TUTULAN AYNA

"Kesişen Yollar", hamasetten uzak dili, sağlam akademik altyapısı ve sahadan topladığı canlı verilerle, göç literatürümüze kazandırılmış çok kıymetli bir eser. Kitap bize şunu fısıldıyor: Göçmenler sadece birer "istatistik" değildir; her biri bir hikâye, her biri bir dünya, her biri bir imtihandır.

Eser, politika yapıcılardan akademisyenlere, sivil toplum gönüllülerinden "Mahallemdeki bu insanlar kim?" diye soran sade vatandaşa kadar herkes için bir rehber niteliğinde. Medeniyetin Burçları Yayınları, Faslı bir kardeşimizin kaleminden çıkan bu eseri basarak, Kayseri’nin, Anadolu’nun ve Türk milletinin "Ensar" olma vasfını tarihe not düşmüştür.

Okuyun; çünkü bu kitapta anlatılan sadece Suriyelilerin hikâyesi değil, aynı zamanda bizim, yani "kabul edenlerin", "paylaşanların" ve bazen "sınananların" hikâyesidir.

KÜNYE:

• Kitap Adı: Kesişen Yollar: Kayseri'deki Suriyeliler Örneğinde Toplumsal Dinamikler ve Tarihî Arka Plan
• Yazar: Hassan ET-TALİB
• İnceleyen: Vedat ÖNAL
• Yayınevi: Medeniyetin Burçları Yayınları
• Yayın No: 18
• Dizi: MESBAM Kitaplığı (No: 7) / Tez Kitapları Serisi (No: 7)
• Baskı: Netform Matbaacılık A.Ş. Kayseri 0352 322 11 33
• Yayın Yılı: Kasım 2025
• Sayfa Sayısı: 166